موقعیت و ویژگی های شهرستان جهرم

شهرستان جهرم در جنوب استان فارس واقع شده که از شمال به شیراز و فسا، از شرق به شهرستان های داراب و فسا، از جنوب به شهرستان های لار و فیروزآباد و از مغرب هم به شهرستان فیروزآباد محدود است. شهرستان جهرم، شامل چهار بخش مرکزی خفر، سیمکان و کردیان است.

نقاط شهری این شهرستان، شامل چهار شهر جهرم، قطب آباد، خاوران و شهر خفر می باشد. شهر جهرم مرکز بخش مرکزی و شهر خفر و خاوران در بخش خفر و شهر قطب آباد در بخش کردیان و سیمکان فاقد نقاط شهری است.

بر اساس سرشماری سال 1375، شهرستان جهرم 197128 جمعیت دارد که 52.9 درصد در نقاط شهری و 45.5 درصد در نقاط روستایی و 1.6 درصد جمعیت کوچ نشین هستند که این جمعیت در چهار بخش، چهار شهر، 12 دهستان و 207 روستا و آبادی پراکنده هستند.

قابل ذکر است بر اساس فرمول های پیش بینی جمعیت، در سال 1383 جمعیت شهرستان جهرم 241313 نفر که 121938 نفر در شهر و 119375 نفر در روستا هستند.

آب و هوای جهرم، گرم و خشک و حد متوسط میزان بارندگی، حدود 260 میلی متر در سال می باشد. و دمای متوسط این شهر حدود 20 درجه ی سانتی گراد است. اما در تابستان گاهی به 45 درجه، بالای صفر و در زمستان به 5 درجه، زیر صفر خواهد رسید. ارتفاع متوسط مرکز این شهرستان، حدود 1050 متر از سطح دریاست.

شهرستلن جهرم با وسعت 5436 کیلومتر مربع 4.31 درصد کل مساحت استلن فارس را به خود اختصاص داده و از نظر وسعت یازدهمین شهرستان استان فارس است.

پیشینه و سابقه ی تاریخی جهرم

در مورد سازنده و تاریخ ساخت و... جهرم گفتارهای متعدّدی وجود دارد ولی در زیر نظر دکتر صداقت کیش آورده می شود.

ایشان در مجموعه ی "جهرم در پویه ی تاریخ" معتقد است که بانی و سازنده ی شهر جهرم بهمن بن اسفندیار که همان اردشیر دراز دست یا اردشیر اول پسر خشایار شاه پنجمین پادشاه هخامنشی است که در فاصله ی سال های 465/464- 425/424 قبل از میلاد ساخته شده است. شاعر توانای پارسی گو فردوسی، در شاهنامه که در قرون اولیه یاسلامی به نظم آورده، در موارد متعدّدی به خصوص در داستان های مربوط به اردشیر بابکان، از جهرم نام برده است.

در مورد وجه تسمیه ی جهرم نیز دیدگاه های مختلفی وجود دارد. از جکمله این که جهرم از لغت گهرام یا گهرم گرفته شده که به معنای جایگاه و مکان گرم است.

دین و نژاد و گویش مردم جهرم

مردم جهرم در سال بیست هجری اسلام آوردند و هم اکنون 9/99 درصد از مردم جهرم شیعه ی دوازده امامی هستند و بقیه که شیعه مذهب نمی باشند، مهاجرین غیر جهرمی هستند.

جهرمی ها از نژاد آریایی هستند. البته دسته ای از نژاد هند و اروپایی به نام آریایی ها به ایران وارد شده و دسته ای از آن ها به نام پارس ها در مناطق جنوبی ایران ساکن گردیدند و نام خود را به جنوب ایران و خلیج فارس دادند. بنابراین، مردم جهرم از نژاد پارس می باشند. گویش مردم از ابتدا پارسی باستانی بوده، بعد به پارسی میانه یا پهلوی تبدیل و با گذشت زمان و تأثیرپذیری، در سده ی سوم هجری به فارسی دری تبدیل و به تدریج با واژه های عربی آمیخته شده و با از دست دادن خلوص خود، به زبان کنونی مبدل گردیده است.

وضعیت اقتصادی جهرم

شرایط جوی و اقلیمی جهرم ایجاب می کند که جهرم یک منطقه ی کشاورزی باشد و به همین جهت از زمان های دور تاکنون شهرستان جهرم، به عنوان سرزمین کشاورزی مطرح است و باغداری و زراعت، دو بخش عمده ی کشاورزی جهرم را تشکیل می دهد که باغداری به طور عمده به وسیله ی شهر نشینان و زراعت توسط روستاییان صورت می پذیرد.

عمده ی درختان باغ های شهرستان جهرم انواع و اقسام درختان خرما و اقسام مرکبات است که معروف ترین خرمای آن، خرمای شاهانی و مرکباتش لیموشیرین، پرتقال، نارنگی و... است.

علاوه بر این، محصولات جنبی نظیر: عرقیات طارونه و بهار نارنج جهرم نیز مشهور است. قابل توجه است که خرما و مرکبات جهرم، یکی از مرغوب ترین محصولات کشاورزی ایران بوده که زبانزد خاص و عام است، و جهرم یکی از مناطق مهم تولید خرما و مرکبات کشور است.

با توجه به مطالب فوق، عمده ترین منبع درآمد اقتصادی جهرم، امور کشاورزی است؛ البته فعالیت های صنعتی و خدماتی نیز در اقتصاد جهرم، جایگاه خاص خود را دارئ.

محلات جهرم

جهرم دارای 12 محله ی قدیمی و چندین محله ی جدید می باشد.

محلات قدیمی بدین شرحند:

گازران(کوی آیت الله حق شناس)، حسن آباد، دشتاب اسفریز، سنان، صحرا، کلوان، جبذر(مزارعی)، علی پهلوان، مصلی، کوشکک و ده نو.که در حال حاضر کمتر از ده نو نام برده می شود، زیرا با محله ی کوشکک ادغام شده و کوی مسجد نو که با گازران، یک محله خوانده می سود، همچنین مزاری که با جبذر بر روی هم یک محله گفته می شود و به این منطقه، جلسیون هم می گفتند و محلات جبذر و مصلی، علی پهلوان و کوشکک بر روی هم به نام " نوشتان" می خواندند.

محلات بافت جدید شهر نیز عبارتند از: مهدیه، شهرک انقلاب و ایثارگران، خارقان(شهرک فاطمیه)، فرهنگ شهر، ولیعصر، هواشناسی، چهارطاقی(کوی شهید سحرخیز)، شهرک شهید دستغیب.

وضعیت فرهنگی جهرم

وضعیت تحصیل و مراکز آموزشی

علم و دانش از قدیم، در جهرم دارای اهمیت ویزه بوده و در این خطه، دانشمندان و عالمانی پا به عرصه ی وجود گذاشته اند که نمایانگر فرهنگ و علم دوستی در این شهر است. از جمعیت لازم التعلیم این شهرستان، 6/80 درصد باسواد و 4/19 درصد بی سوادند که درصد باسوادان در نقاط شهری به 2/86 می رسد.

در قدیم، مکتب خانه ها، وظیفه ی تعلیم و تربیت نوجوانان را به عهده داشتند؛ در جدول ذیل، مکتب خانه های جهرم، از سال 1280 به بعد که دارای مجوز وزارت فرهنگ بوده اند، آمده است.

 

ردیف

نام مسئول مکتب خانه

محله

تاریخ تأسیس

نوع مکتب

پسرانه

مختلط

1

حجت الاسلام سیّد عبدالرضا سیادت

صحرا

1280

*

2

میرزا محمد صحرائی(آمیرزای آخوند)

صحرا

1300

*

3

صفیه هزاری

علی پهلوان

1300

*

4

بابا مؤذنی

صحرا

1305

*

5

محمّد حق پرست

سنان

1312

*

6

فاطمه قریشی

علی پهلوان

1312

*

7

فتح الله شجاعی

سنان

1313

*

8

ملا مصطفی رحمانیان

کوشکک

1314

*

9

محمد حق شناس

مصلی

1314

*

10

غلامحسین ضیائی

سنان

1315

*

11

یوسف قرائتی

علی پهلوان

1319

*

12

حسین قناعتیان

علی پهلوان

1319

*

 

شایان ذکر است که چندین مکتب خانه ی دیگر نیز در جهرم، فعالیت می کرده اند اما دارای مجوز وزارت فرهنگ نبوده اند.

مدارس

مدارس سبک جدید نیز مانند شهرهای دیگر، زیر نظر وزارت آموزش و پرورش اداره می شود. اولین مدرسه به سبک جدید در جهرم، دبستان سه کلاسه ی محمودیّه بود که در سال 1302 تأسیس گردید و تا سال 1307 به مدرسه ی شش کلاسه تبدیل شد و در سال 1309 ساختمانی برای آن ساخته شد، این مدرسه در سال 1314 دولتی شد و آن را خواجه نصیر نامیدند. مدرسه ی ملی اسلامیّه و رحیمیّه نیز در سال های 1304 و 1306 تأسیس شده و اولین دبستان دخترانه که دو کلاس داشته در سال 1307 تأسیس شد.

در حال حاضر(1383)، آموزش و پرورش جهرم دارای 273 واحد آموزشی در سطوح مختلف تحصیلی(ابتدایی تا پیش دانشگاهی و هنرستان های فنی) می باشد.

قابل ذکر است تا چند سال قبل دو مرکز تربیت معلم دخترانه و پسرانه در این شهر فعالیّت داشتند.

جهرم دارای چند واحد دانشگاهی می باشد که عبارتند از: دانشگاه آزاد، دانشگاه علوم پزشکی، دانشگاه پیام نورو مؤسسه‌ی آموزش عالی اندیشه.

این شهر دارای چند مدرسه ی علمیّه (حوزه) می باشد: یکی به نام مدرسه ی خان " زمانیه" که سالیان قابل ملاحظه ای فعال بوده اما اکنون از رونق افتاده و دیگری مدرسه ی علمیّه ی امام خمینی w که پس از پیروزی انقلاب به وسیله ی آیت الله سیّد حسین آیت اللهی تأسیس شده و دروس رسمی حوزوی تا پایان سطح در این مدرسه تدریس می شود، مدرسه‌ی علمیّه‌ی امام رضاg و مدرسه‌ی علمیه‌ی ولیعصرf.

معرفی اماکن مهم تاریخی

1. امامزاده فضل بن موسیg (شاهزاده فضل): این امامزاده در شمال شرق جهرم و در منطقه ی خارقان واقع است و به شماره‌ی 1004 به تاریخ 27/3/1353 و مربوط به سال 806 هجری قمری (782 شمسی) در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است. و همچنین در فهرست بقاع متبرکه‌ی سازمان اوقاف و امور خیریّه کل کشور، با کد 27212218 ثبت می باشد. این بقعه ی مبارکه، دارای گنبد آجری زیباست. شایان ذکر است که آرامگاه مجتهد عالیقدر حضرت آیت الله سیّد محمّد بحریw نیز در جوار امامزاده فضلg می باشد.

2. (شاهزاده) امامزاده ابراهیمg: این امامزاده در کوی سنان واقع شده است. در بانک اطلاعات رایانه‌ای بناهای فرهنگی، تاریخی پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی، در قسمت بناهای فرهنگی و تاریخی جهرم، نام این امامزاده در ردیف 24 آمده است.

3. (شاهزاده) امامزاده اسدالدهرg: در خیابان شهید مدرس(فرصت قدیم)، جنب بازار مسگری در میدان بارفروش قدیم واقع شده است، دارای گنبدی باستانی که با آجر ساخته شده است و سبک معماری آن قدیمی می باشد. و در بانک اطلاعات رایانه‌ای، بناهای فرهنگی، تاریخی پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی، در قسمت بناهای فرهنگی و تاریخی جهرم، نام این امامزاده در ردیف 23 آمده است.

4. (شاهزاده) امامزاده اسماعیلg: این امامزاده که نسب آن با واسطه به حضرت موسی بن جعفرg می رسد در محله‌ی صحرای جهرم واقع شده دارای شبستان قدیمی و ساده و جالب مربوط به بیش از 70 سال پیش می باشد. در بانک اطلاعات رایانه‌ای، بناهای فرهنگی، تاریخی در پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی در قسمت بناهای فرهنگی و تاریخی جهرم، نام این امامزاده در ردیف 25 آمده است.

5. (شاهزاده) امامزاده حسینg: در جنوب غرب جهرم در خیابان امام حسینg واقع شده و نسبش به حضرت موسی بن جعفرg می رسد بقعه‌ی آن، دارای یک هشتی بزرگ است که گنبدی زیبا بر آن قرار دارد. در بانک اطلاعات رایانه‌ای، بناهای فرهنگی، تاریخی در پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی، در قسمت بناهای فرهنگی و تاریخی جهرم، بقعه‌ی مبارکه ی آن حضرت متعلق به دوره‌ی صفویه ذکر شده و نام آن در ردیف 5 آمده است و در نزدیکی این امامزاده، قلعه‌ای شهره به قلعه‌ی امامزاده حسین بوده و باید گفت که بنیاد کننده‌ی این قلعه، حاجی قنبر علی بیگ در سده‌ی هشتم می باشد و اگرچه اکنون، اثری از آن نیست ولی از نظر مکانی، در جایگاه پادگان نظامی شهید دستغیب کنونی جهرم بوده است. محوطه‌ی امامزاده تا پنجاه سال قبل قبرستان عمومی بوده است.

6. امامزاده شاه شاهانg "امامزاده عبداللطیف": این امامزاده در خیابان عبرت واقع شده و نسبش با واسطه به حضرت موسی بن جعفرg می رسد. آیت الله حاج سیّد عبدالرسول شریعتمداری جهرمیw می فرمودند که:" در این مکان دو برادر به نام های عبداللّطیف و عبدالمحمّد "محمّد" مدفون هستند و این امامزاده را جد آیت الله سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی می دانستند."

در اینجا اسامی علما و برخی از محترمینی که در امامزاده عبداللطیف مدفون هستند، می اوریم: آیت الله حاج سیّد محمد حسن مروج دو برادر محترمشان حجج اسلام آقا میرزا سیّد علی احمدی وحاج سیّد محمد احمدی و نیز حجت الاسلام والمسلمین حاج سیّد ابوالقاسم مهدوی، کربلایی میرزا محمود معرف و دکتر محمّد ابراهیم احیاء. در بانک اطلاعات رایانه‌ای بناهای فرهنگی – تاریخی در پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی، در قسمت بناهای فرهنگی- تاریخی جهرم، نام این امامزاده در ردیف 26 آمده است.

7. (شاهزاده) امامزاده میر محمد g معروف به شاه حاجات: این امامزاده از نوادگان امام موسی کاظم g است که بقعه‌ی مبارکه ی ایشان در مکان مصلای نماز جمعه ی جهرم واقع است که دارای ضریحی زیبا و بقعه ای آراسته به آیینه کاری است.

8. بازار بزرگ سرپوشیده‌ی جهرم: این بازار در مرکز شهر واقع شده و به شماره‌ی 950 به تاریخ 10/5/1352 در فهرست آثار ملّی ایران ثبت شده و متعلبق به اواخر دوره‌ی زندیّه و ابتدای دوره‌ی قاجاریه می باشد که در سال 1250 هجری قمری(1213 ش)، توسط حاج محمّد حسن خان حاکم وقت جهرم ساخته شده و شامل دو رشته بازار شمالی- جنوبی و شرقی- غربی است. بازار دارای چهارسوق بزرگی است و طاق عظیم ضربی آن روی یک هشتی قرار دارد و گنبد مرتفع چهارسوق با ارتفاع زیاد، خود زیبایی خاصی دارد. داشتن پنجره در بالای سر هر مغازه، باعث شده که بازار از نور کافی برخوردار باشد. درگذشته، کف بازار به وسیله ی سنگریزه، فرش شده بوده و در وسط چهارسوق یک حوض گرد سنگی وجود داشته. بازار دارای حدود 130 مغازه بوده و حمام و سه کاروان‌سرا دتشته که امروزه دو کاروان سرای آن باقی است.

9.آب انبار حاج آقا رضا: این آب انبار به شماره ی 1626 متعلق به دوره ی صفویه در فهرست آثار ملی ثبت گردیده و به همت حاج آقا رضا ذوالقدر جهرمی بنا شده است، این اب انبار اکنون در ابتدای میدان شهید اسدزاده واقع گردیده که قسمتی از طاق آن فرو ریخته است.

10. دروازه‌ی پیر شبیب

11. غار سنگ شکن

12. قدمگاه

13. قلعه گبری

14. مدرسه و مسجد خان

15. مسجد جامع (مسجد جمعه)

16. مقبره‌ی خاندان آیت اللهی

 

جستجو


ائمه جمعه جهرم

  • 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg
  • 4.jpg
  • 5.jpg

خطبه‌های‌این‌هفته10/22

رادیو اینترنتی

تازه های احکام

ادعیه

مثنوی پیر و جوان